Mornac-sur-Seudre Oud zoutdorp verrijkt met oesters
Het dorp heeft heerlijk smalle straatjes waar je ’s zomers heerlijk kan wandelen en slenteren. Eten kan ook prima want er zijn genoeg restaurantjes en andere tentjes.
Het kerkje is zeker interessant. Het staat op fundering die is gemaakt door Merovingers, dat is een vroeg middeleeuws volk dat over Frankrijk heerste, en heeft bovendien zeer oude fresco’s uit de elfde eeuw. Even naar binnen dus!
De kwelders staan ook gerant voor vertier. Een wandeling door dit bijzondere landschap is zeker een aanrader maar je kan ook een kano huren om zo de boel vanaf het water te bekijken.
Fietsen kan hier trouwens ook uitstekend. Wie iets meer cultureel wil kan een bezoek brengen aan een zout drogerij. Daar drogen ze zout en dat is wel een dingetje hier.
Zout is hier overal en het is knap als je toerist Mornac-sur-Seudre verlaat zonder een potje zout.
Video van Mornac-sur-Seudre
E-Magazine
Evenementen in Mornac-sur-Seudre
Kaart van Mornac-sur-Seudre en omgeving
Les plus beaux villages de France weergeven op een grotere kaart
In de buurt van Mornac-sur-Seudre
Sare: dorp met oude wortels in Baskenland
Saorge: dorp met de mooiste steegjes van Frankrijk ****
Dit is een prachtige streek met steile bergen die als het ware uit de Middelandse Zee stijgen en het binnenland intrekken. De rivier de Roya, niet zo’n Franse naam, snijdt hier door de Alpen en doet dat op spectaculaire wijze. De weg en het spoor kunnen niet anders dan het water volgen en dat maakt de Gorges du Roya die loopt tot Tende, een prachtige tocht door diepe kloven en charmante dorpjes. Veruit de mooiste van de dorpen is Saorge, dat tussen Breil sur Roya en Tende ligt.
Saorge is gebouwd tegen een rots aan boven de rivier en lijkt als het ware te hangen boven de kloof. Hierdoor is het dorp bijna onneembaar en bij zo’n strategische ligging denk je direct aan Romeinen. Maar dit dorp is nog ouder dan de Romeinse overheersingen van het gebied en dat maakt het nog indrukwekkender.
Het dorp bestaat uit drie halve ringen die boven elkaar zijn gebouwd tegen de berg aan. Elke ring heeft zijn eigen kerk met bijbehorend pleintje die door een doolhof van nauwe straatjes en steegjes met elkaar verbonden zijn. En dan hebben we ook direct de grootste attractie van het dorp te pakken. Het is werkelijk ongelofelijk hoe dicht de huizen op elkaar zijn gebouwd waarbij de meeste straatjes en trappen overdekt zijn.
Verbazingwekkend is dat het hele dorp nog helemaal niet toeristisch is en nog gewoon in gebruik is. De mensen wonen en werken in een ansichtkaart en het is nog net niet zo dat ze vreemd opkijken van een toerist. Zo was het plein voor één van de kerken bij ons bezoek ingericht als een speelplein voor de kleinste inwoners van Saorge. De boel was afgezet met lage hekken en het stond vol met trapauto’s, steppen en kleine fietsen waar kinderen druk mee aan het spelen waren terwijl de ouders toezicht hielden onder het genot van een glasje.
Er is er ook geen Office du Tourisme in het dorp. Daarvoor moet je naar Breil sur Roya, ook een leuk dorp trouwens, dat elf kilometer zuidelijker ligt. Dat mag de pret natuurlijk niet drukken. Om het dorp te bereiken volg je de D weg langs de Roya richting Tende en sla je af in het dorp Fontan. Nadat je de brug bent overgestoken rij je over een redelijk smalle weg die omhoog voert naar de parkeerplaats. De middag dat wij Saorge bezochten waren de bewoners druk in weer want het was de hele week feest en ’s avonds was het grote bal.
Eenmaal in de straatjes ben je al snel de weg kwijt want het is een waar labyrint van smalle steegjes, trappen en kleine straatjes. Het is helemaal leuk om er doorheen te lopen. Zoals gezegd zijn er drie kerken met bijbehorende pleinen. Ik heb ze niet allemaal gevonden maar het is ontzettend leuk om door dit dorp te wandelen.
Als je verder wilt wandelen dan is het tochtje naar het klooster een aanrader. Het ligt prachtig tussen de olijfbomen en heeft een zeventiende eeuwse kerk in Italiaanse renaissance stijl. Dat laatste is niet zo gek omdat dit gebied pas in 1948 bij Frankrijk is gekomen als een soort wiedergutmachung voor de Tweede Wereldoorlog.
D
aarvoor was het Italiaans en voor 1870 hoorde het bij Piemonte. Hier dus geen ‘Mort pour France’ monumenten voor de soldaten in de Eerste Wereldoorlog omdat het gebied in 1914 gewoon niet bij Frankrijk hoorde. Ook in de Elzas is dat zo hoewel ze daar er wel iets op gevonden hebben door alle gesneuvelden oorlogsslachtoffers te noemen waardoor het niet meer uitmaakt welk uniform ze droegen. Daarmee hebben ze natuurlijk ook wel een punt.
Vanaf het terras van het klooster heb je een prachtig uitzicht op het dorp en dat is de wandeling meer dan waard. Wie verder wil kan om de berg wandelen maar je kan ook gewoon weer terug naar het dorp waar je een eerlijk glas wijn kan drinken, met olijven natuurlijk.
cc NicoisDeCoeurCoaraze: zonnig dorp aan de Côte d’Azur
Zonnewijzers
Bij een wandeling door de straatjes en steegjes van het dorp zal het ongetwijfeld opvallen dat veel huizen een zonnewijzer hebben. De reden is niet precies duidelijk maar zonnewijzers zijn wel een dingetje in Coaraze en dat is het al een tijdje. Halverwege de twintigste eeuw was het dorp inmiddels ontdekt door kunstenaars en in 1961 werden zes kunstenaars uitgenodigd om een zonnewijzer te ontwerpen. Deze zijn allemaal gemaakt van keramiek en zijn te bewonderen op het stadhuis en het pleintje bij de kerk.
Het park is een perfecte plek om te genieten van een picknick om daarna een bezoek te brengen aan het museum van Figas. Dit is een graficus die futuristische kunst maakte. De binnenkant van de koepel is bijzonder, of het mooi is mag je zelf uit maken.
Ten zuiden van Coaraze, op de weg richting Nice ligt een aardig kerkje ter ere van de Heilige Sebastiaan. Dit was de heilige die bescherming biedt tegen de pest en dat was ook wel noodzaak in de late middeleeuwen in Europa. Binnen zijn er fraaie fresco’s uit de zestiende eeuw te bewonderen.
Chapelle Bleu
Op de zelfde weg maar dan richting het noorden is er andere interessante kerk te zien. In de voormalig oratorium voor de Heilige maagd is de het verhaal van het leven van Christus op de muren te zien. Nu zie je dat wel meer in een kerk maar hier is het gemaakt door Ponce de Leon en die heeft er een indrukwekkend werk van gemaakt.
Le Linge: de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog in de Elzas ***
De Duitse loopgraven zijn veel beter bewaard gebleven dan de Franse. Op de achtergrond staat een kruis die aangeeft dat daar een soldaat is gesneuveld.
De opening van de oorlog was al anders dan in het noorden. De Elzas behoorde namelijk in 1914 bij Duitsland. Dat had dit gebied namelijk na de oorlog van 1870 toegeëigend. De grens was door Bismarck na de overwinning op Frankrijk een kilometer of dertig naar het westen verschoven. Dit verlies, en dat van Lotheringen, was voor Frankrijk een open zenuw. Voor 1870, en nu trouwens ook, was de Rijn de grens, in 1914 lag die in de Vogezen. Bij het uitbreken van de oorlog was het voor de Fransen ook een ‘no-brainer’ om de Elzas te heroveren, het hoorde gewoon bij Frankrijk. Het Franse leger stortte zich onmiddellijk op Mulhouse en kreeg die stad ook vrij snel in handen.
Aanval op Frankrijk
Duitsland had een ander plan en wilde met een enorme scharnierbeweging via België direct Parijs aanvallen. Dat hierdoor Engeland direct bij de oorlog betrokken zou raken was een ingecalculeerd risico. Dit plan lukte bijna en met een uiterste krachtsinspanning kon het Franse leger de Duitsers aan de Marne vlak voor Parijs tegenhouden.
Deze ontwikkeling was voor de Fransen in de Elzas nogal zuur want ook zij werden opgeroepen om de hoofdstad te verdedigen terwijl het Rijndal voor het grijpen lag. Het leek erop dat slechts nog een een paar goed verdedigende Duitse stellingen onschadelijk moesten worden gemaakt en de klus was geklaard.
Eén van deze stellingen lag bij Le Linge. Nadat in 1915 duidelijk was dat Parijs veilig was besloot het Franse leger in juni van dat jaar de aanval te openen op de Duitse stellingen op de bergtop. Het duurde vijf maanden om het in handen te krijgen waarbij meer dan 17.000 mannen het leven lieten. Dat zijn zeer indrukwekkende aantallen die we ons nu eigenlijk niet meer kunnen voorstellen.
Lunchpauze
Onze aankomst was veel sneller maar wel een beetje surrealistisch. Het was eind oktober, redelijk mooi weer maar door de regen in de nacht daarvoor wel vrij dampig en mistig. Op de parkeerplaats stond één auto uit Bourgondië maar er was verder niemand te zien. Om het thema van de plek een beetje kracht bij te zetten is het terrein afgezet met roestig prikkeldraad waar een klein stuk geschut staat opgesteld. De ingang van het geheel bevindt zich voor een bunker maar die was gesloten. De lunchpauze begint in het najaar hier om 11.00 uur.
Opvallend is dat de loopgraven heel dicht bij elkaar lagen. Aan de linkerkant vlak naast het pad liggen de Duitse loopgraven terwijl aan de rechterkant bij het witte kruis de Fransen lagen. De Fransen veroverde de heuvel na maanden van strijd.
Dit mocht de pret niet drukken want het terrein is gewoon toegankelijk en via goede informatieborden wordt het verhaal van deze plek duidelijk in drie talen verteld. Prima geregeld dus en alle deelnemende partijen aan de oorlog komen zo alsnog aan hun trekken.
Op het terrein is het duidelijk dat de Duitsers de gevechtspauze hier tussen de herfst 1914 en juni 1915 goed hebben gebruikt om zich te versterken. De Duitse loopgraven beginnen al op het parkeerplaats, die er toen natuurlijk niet was, en zijn nog altijd in zeer goed conditie en uiterst strategisch boven op de heuvel geplaatst. Als je niet oplet val je er met auto en al zo in.
Enkele meters van elkaar
De Franse loopgraven bevinden zich vlakbij, op bepaalde plekken op slechts een paar meter. Het is goed dat her en der borden zijn geplaatst die aangeven waar de Fransen zich bevonden want van de Franse linie is bijna niets meer te zien. Nu waren die natuurlijk ook in de aanval maar het bevestigt ook het imago van de kwaliteit van de producten die worden geproduceerd door de beide naties.
Op bepaalde plekken staat een groot wit kruis met daarop een verhaal van die plek. Zo is bijvoorbeeld de tekst dat er een ene Jean op een plek in september 1915 is verdwenen op nog geen drie meter van zijn eigen loopgraaf en vijf meter voor die van de Duitsers. De woordkeuze geeft aan wat een hel het hier moet zijn geweest. Hoewel dit zich meer dan honderd jaar geleden voltrok blijven dit dramatische verhalen. Opvallend is dat niet alleen de Franse verhalen worden verteld, ook de belevenissen van de Duitse soldaten Klaus en Horst hebben hier een plaats.
Dat de Duisters het redelijk goed voor elkaar hadden in hun loopgraven merk je pas als je er loopt. De linie bestond uit drie lijnen die slingeren door het terrein. Dat slingeren van de loopgraven was expres want zo richtte een voltreffer van een kanon maar beperkte schade aan. Daarbij is het makkelijker verdedigen als de tegenstander eenmaal in de loopgraven zijn aangekomen. De linies zijn regelmatig versterkt met bunkers waar de soldaten dekking konden vinden bij de langdurige beschietingen. De kwaliteit van de loopgraven is na honderd jaar nog goed al ik zou er liever niet inzitten.
Verdwalen
Eenmaal in de loopgraven verdwaal je binnen een paar passen. Gelukkig zijn er drie routes goed aangegeven maar als je even niet oplet ben de weg kwijt en weet je echt niet meer waar je bent. Toen wij uiteindelijk de uitgang hadden gevonden, te herkennen aan de grote Franse vlag, ging het museum net open. Hier kan je uniformen, wapens en andere uitrustingsstukken van beide partijen bekijken. Voor de entree hoef je het niet te laten maar als je al eens bij zo’n plek naar binnen bent geweest is het niet de moeite. Het bijzondere aan deze plek zijn de loopgraven. Het zijn er bijzonder veel en in uitzonderlijk goede conditie, de Duitse tenminste.
Le Linge is één van de vele plekken in Frankrijk waar het verhaal van de Eerste Wereldoorlog wordt vertelt. Hoewel dit conflict enorme gevolgen heeft gehad op onze geschiedenis wordt hier het ‘kleine’ verhaal verteld van de soldaten zelf. Je kan je hier goed voorstellen hoe het is geweest om in de loopgraven te moeten vechten. Het maakt de gebeurtenissen uit die oorlog klein en menselijk. Wat zo goed aan Le Linge is dat ook het verhaal van de Duitse soldaten wordt verteld en dat siert de Fransen toch ook wel weer.
Haut-Koenigsbourg: het grootste droomkasteel van Europa ***
In de late Middeleeuwen verdampte de macht van de keizer en ontstonden er in de Elzas een tiental kleine staatjes. Ondertussen had de andere machtige vorst van West-Europa, de Franse koning, ook zijn oog laten vallen op de streek. Gedurende anderhalve eeuw hebben de kleine staatjes, denk aan het huidige Andorra of Liechtenstein, de Fransen buiten de deur weten te houden maar aan het einde van de zeventiende eeuw lukte het Lodewijk XIV toch om de Elzas bij Frankrijk te voegen.
Eén van de binnenplaatsen waar je je bijna in de middeleeuwen waant.
Voor Haut-Koenigsbourg betekende de Franse overheersing een tijd van verval. Het kasteel was lang de uitvalsbasis van een bende roofridders geweest waarna het in handen viel van de Habsburgers die wij kennen als keizers van Oostenrijk en natuurlijk als overheersers van de Nederlanden. Nadat Frankrijk de streek had ingelijfd verlieten de bewoners het gebouw en raakte het in verval.
Bij Duitsland
Aan het einde van de negentiende eeuw wisselde de Elzas van nationaliteit. In 1870 viel Pruisen Frankrijk binnen, maakte korte metten met het Franse leger om vervolgens in de spiegelzaal van Versailles Duitsland tot een eenheid uit te roepen.
Frankrijk kreeg een redelijke milde vrede opgelegd maar het besluit om zowel de Elzas als Lotharingen bij de nieuwe Duitse natie te voegen viel heel erg slecht. Het verlies van deze twee streken was een diep litteken bij de Fransen en het gevoel van onmacht was één van de vele oorzaken van de Eerste Wereldoorlog die in 1914 zou uitbreken.
In de Elzas zelf was lang niet iedereen blij met de Duitse overheersing gezien het feit dat meer dan 160.000 inwoners verhuisden naar Frankrijk. Waarmee is niet gezegd dat iedereen tegen de Duitse overheersing was. De meerderheid bleef gewoon in de streek wonen. Een van de grotere steden, Selestad, vond het in ieder geval nodig om een gebaar te maken aan hun nieuwe vorst en schonk in 1899 Haut-Koenigsbourg aan Keizer Wilhelm II.
Kado voor de Keizer
De staat van de vesting moet op dat moment dramatisch zijn geweest want het was bijna twee eeuwen onbewoond geweest en misschien was dat ook wel de boodschap die ze aan Berlijn wilde geven. Hoe dan ook was de keizer er blij mee en besloot de ruïne eens flink aan te pakken. De Berlijnse architect Ebhardt, de Duitse versie van Cuypers, werd aangesteld en na elf jaar werd het droomkasteel opgeleverd aan de keizer. Het had wat gekost maar dan had je ook een kasteel die middeleeuwser was dan ze in de middeleeuwen ooit hebben kunnen bouwen.
Bij binnenkomst kom je ogen te kort voor de details die zich aan de buitenmuren bevinden
Kosten noch moeite werden gespaard om het nieuwe gebouw oud te laten lijken en die unieke middeleeuwse sfeer te geven. Zo werden tot de verbijstering van de Elzassers de koperen dakgoten door de arbeiders net zo lang beklopt zodat er voldoende deuken en putten in zaten waardoor het leek dat het er al eeuwen stond. Wilhelm II maakte het allemaal niet uit en was heel blij met het resultaat van dit kostbare project. De ironie van de geschiedenis is dat het hele gebied inclusief het droomkasteel nog geen tien jaar later weer bij Frankrijk zou horen en dat de wereld van de keizer na vier jaar Eerste Wereldoorlog compleet verdwenen zou zijn.
Dit verleden maakt Haut-Koenigsbourg een uitzonderlijk gebouw dat je bij een bezoek aan de Elzas niet mag missen. Een bezoek maakt het alleen al leuk om je af te vragen hoeveel van de bezoekers beseffen dat het geheel helemaal niet uit de Middeleeuwen komt. Daarbij is het natuurlijk interessant om te zien hoe de adellijke cultuur uit de negentiende eeuw wilde leven.
Adel van de negentiende eeuw
Het is een cultuur die nu kennen uit bijvoorbeeld Downton Abbey. De onbezorgdheid, de kinderlijke smaak en fantasie en het totaal ontbreken van verantwoordelijkheidsbesef is een cultuur die ver van ons staat. In Downton hebben ze het trouwens wel door dat de tijden aan het veranderen waren. Haut-Koenigsbourg is zoals het er nu staat precies gebouwd op het punt waarop deze hoogmoed zijn piek bereikte vlak en voor de catastrofe die Europa en de wereld voorgoed zou veranderen.
Wie Europa wil begrijpen kan niet om Haut-Koenigsbourg heen op nog geen vijftig kilometer van Straatsburg waar eens per maand ons Europees Parlement zetelt in hun eigen droompaleis. En daarbij hoort natuurlijk ook het inleven en genieten van het droombeeld dat werd geschapen van de middeleeuwen, heerlijk! Kitsch maar wel lekker. Als je in de buurt bent zou ik zeker even een kijkje nemen!
Kaysersberg: het ultieme dorp in de Elzas ****
Eigen landje
Waarom niet meer dorpjes in de Elzas het label ‘Plus Beaux Village de France’ hebben weet ik niet precies maar Kayersberg zou eigenlijk hier niet mogen ontbreken. Al is het misschien een beetje groot voor een dorp, het was ooit zelfs de hoofdstad van een onafhankelijke republiek, het is wel bijzonder fraai.
De mooie vakwerk huizen geven Keysersberg je het idee dat je rondloopt op een modelbouwbaan.
De plek is bijzonder fraai uitgezocht aan het einde van een vallei van de Vogezen die eindigt in het dal van de Rijn. Volgens de geschiedenisboeken was Keizer Frederik II die het dorp heeft gesticht en dat zou ook direct de naam verklaren. Of hij er zich persoonlijk met de stichting van Kaysersberg heeft bemoeid is nog maar de vraag maar je hoeft geen militair genie te zijn om te zien dat de plek strategisch is gekozen. Dat goed te zien vanaf de ruïne van het kasteel waar je een perfect uitzicht hebt op het Rijndal en een beetje goede schutter met pijl en boog iedereen kan raken die via de vallei de Vogezen wil bereiken.
Uitzicht vanaf het kasteel
De klim naar de ruïne is trouwens een aanrader omdat hier niet alleen de mooi uitzicht hebt over het dal en de vallei maar ook op het oude dorp zelf. Wie wil kan ook de toren beklimmen waarop je een nog beter uitzicht hebt. De top is onlangs vernieuwd en lang niet zo eng meer als een aantal jaren geleden. De klim is wel erg donker maar als je ogen eenmaal gewend zijn is het goed te doen.
Om naar het dorp af te dalen heb je drie mogelijkheden, je kan onderaan direct rechtsaf, je kan omlopen via de wijngaarden of je kan linksaf, Deze weg loopt je via een trap naar de westelijke poort van het dorp en hoewel langer is het er rustiger. Eenmaal door de poort loop je door een straatje waar nog echte Kaysersbergers wonen in kleurrijke vakwerkhuizen. Al zou het mij het niet verbazen als Air BnB ook hier de boel aan het verpesten is en de oorspronkelijke bewoners uit hun huizen weet te lokken.
Versterkte brug
Het straatje eindigt vlakbij de volgende trekpleisters van het dorp de versterkte burg. Het is ook echt een prachtige plek waar het helaas bijna altijd druk is, met toeristen vooral. Wij zijn nooit in de zomer hier geweest maar hier loop je in augustus waarschijnlijk in een soort file. In de herfst valt het mee. De Elzas is eigenlijk op zijn mooist in de herfst, wij zijn er twee keer geweest en de diepe herfstkleuren passen de streek uitstekend.
Uitzicht vanaf de brug midden in het dorp
De versterkte brug ligt prachtig en vormt een soort pleintje. De constructie heeft zelfs een soort van kapel waar een maria kan worden aanbeden, heel romantisch allemaal. Aan de andere kant van de brug staan een paar fraaie huizen die zeker even de aandacht waard zijn maar na een paar blokken houdt het wel op met de historisch pret. Rechtsomkeer dus de brug weer over en dan linksaf de Rue Charles de Gaulle in. Een prachtige naam natuurlijk maar het doet toch vermoeden dat de straat in het verleden anders was, Grand rue zou het wel eens geweest kunnen zijn.
Hoe de naam ook mogen zijn, de straat is prachtig met kleurrijke huizen met heel veel details. Elzassers zijn dol op het versieren op hun huis en doen dat dan ook uitbundig. Of ze denken dat toeristen dat leuk vinden en ondersteunen zo de lokale economie. Dat Kaysersberg een bloeiende toeristenindustrie heeft is wel duidelijk maar het is nog niet op het niveau als Volendam bij ons en dat maakt het net te behappen. Er zijn wel flink wat souvenirwinkeltjes waar ze de bekende meuk verkopen maar er zijn ook bakkertjes en, nog beter, restaurants waar je heerlijk kan eten. Van goedkoop tot duur hier is voor elk wat wils te krijgen.
Een bezoek aan de kerk mag natuurlijk niet ontbreken en wie het geloofshuis bezoekt wordt verwend met een fraai altaarstuk uit de zestiende eeuw. Het betreft een drieluik aan de hand van Jean Bongartz en het is prachtig. Daarmee is de koek nog niet op want de kerk heeft ook fraaie brandgeschilderde ramen en een aantal mooie kapitelen.
Albert Schweitzer
Volgens de bekende groene gids moet ook de begraafplaats een bezoek waard zijn inclusief een grafkapel uit de vijftiende eeuw. Die hebben we maar even gelaten voor wat hij was en dat hebben we ook gedaan met het museum van Albert Schweitzer. Ik kende deze naam eigenlijk alleen van een school in de buurt waar ik ben opgeroeid maar weet nu dat deze Nobelprijswinnaar van de vrede in Keysersberg is geboren.
Wij kozen ervoor om een wandeling te maken door de wijngaarden en door de bossen naar het volgende dorp waar onze gîte zich bevond. Zo’n wandeling is een echte aanrader en goed voor de eetlust. Dat laatste heb je wel nodig in deze streek.
Route des Crêtes: langs de hoogste bergen van de Vogezen ****
Deze Route des Crêtes, crête betekent rug van bergrug en er zijn er meer in Frankrijk, loopt vanaf Saint Marie de Mines naar het zuiden helemaal door tot Mulhouse. Er zijn trouwens meer wegen die deze naam dragen waarvan sommige misschien nog wel mooier zijn maar geen enkele heeft zoveel geschiedenis.
Volgens mij geliefde groene gids is het één van de vier bezienswaardigheden van de Elzas dat drie sterren waard is en dat is het hoogste wat je kan krijgen. Voor ons was het lang een groot raadsel waarom dit zo was. Ondanks dat we de weg, of een groot gedeelte daarvan al drie of vier keer hadden gereden was het ons niet helemaal duidelijk waarom het allemaal zo bijzonder was. Tot we de weg bij helder weer reden.
Hoe loopt de route
De grens tussen Frankrijk en Duitsland lag tussen 1870 en 1914 een stuk westelijker en liep vlak langs of op de Route du Crête. Hier is grenspaal uit die tijd.
Allereerst hoe kom je er? Je kan gewoon vanaf Colmar of Mulhouse de bergen op rijden en dan kom je er ook wel, maar de mooiste route loopt lang de zogenaamde Route des Crêtes. Dit is een weg die is aangelegd door het Franse leger tijden de Eerste Wereldoorlog om het zuidelijke front in de Elzas met het noordelijke te verbinden. Dat was makkelijk voor de voorraden aan te vullen en soldaten af te lossen.
Deze weg liep vlak achter het front dat zich in de zone vlak voor het Rijndal lag. Het is daarbij goed om te beseffen dat Duitsland voor de Eerste Wereldoorlog iets groter was dan het nu is en Frankrijk een stukje kleiner. Duitsland had namelijk in de oorlog van 1870 een groot deel van Elzas en Lotharingen van Frankrijk afgepakt. De grens lag aan het begin van de Eerste Wereldoorlog dus westelijker over de bergrug waar de Hohneck op ligt. Het front lag iets oostelijker omdat de Fransen in tegenstelling tot het noordelijke front hier bij het begin van de oorlog de aanval hadden gekozen. Zoals veel aanvallen in dit bizarre conflict was ook deze doodgelopen en hadden beide legers zich ingegraven op de steile hellingen die het Rijndal markeren.
Het weer
Het weer speelt een belangrijke rol in de bergen en dat is niet anders in de Vogezen. De eerste keer dat wij de de Elzas bezochten was het begin mei en heeft het een week geregend. Dat is an sich niet erg in deze streek want er is genoeg te doen waar je geen goed weer voor nodig hebt. Maar op de Route des Crêtes was het zicht toen minder dan vijftig meter en dan is er niet veel meer te zien dan asfalt met een rij bomen ernaast.
Omdat we ons niet lieten kisten door het slechte weer hebben we nog wel een poging gewaagd en zijn we naar het Lac Vert gereden. Dit kleine meer is te zien vanaf een uitkijkpunt op een paar honderd meter vanaf de weg. Je komt er na een kleine leuke wandeltocht door een vreemd landschap dat een beetje op onze heide lijkt. Eenmaal op het uitzichtpunt zagen we helemaal niets, of eigenlijk niets anders dan een grijze wolk.
Vijf jaar later was het zicht veel beter en lachte het Lac ons toe. Niet alleen het Lac maar heel de Route des Crêtes trakteerde ons op prachtige vergezichten over mooie landschappen. De weg loopt in het noorden door donkere bossen maar eenmaal hoger veranderen de bossen in een heide-achtig landschap maar dan met bergen met hier en daar een meertje. Deze meren zijn een overblijfsel van de ijstijd en dat geldt ook voor de ronde toppen van de bergen. Enorme gletsjers van kilometers dik hebben de bovenkant van dit gebergte afgeschuurd en toen het eenmaal warm werd bleven er mooie ronde toppen over. Vandaar de naam van deze bergen; ballons. In de dalen, die hier en daar heel steil zijn, vind je trouwens de oorspronkelijke punten van de bergen in vorm van grote bergen steen.
Grens met Duitsland
De Vogezen vormde in het verleden een natuurlijke barrière tussen Duitsland en Frankrijk die dankzij het strenge klimaat, in de winter kan het hier heel koud zijn, moeilijk begaanbaar was. Tegenwoordig vermaken we ons ook in de winter prima in de bergen en zijn er tal van skigebieden te vinden in de Elzas. Het stelt niet heel veel voor in vergelijking met de Alpen, maar je kan er toch leuk naar beneden glijden.
Het strenge klimaat was voor ons ook de reden om de Route des Crêtes in die vakantie in mei te laten voor wat het was want de regen begon een paar kilometer later bij de parkeerplaats bij de Hohneck te veranderen in sneeuw. In de winter is de Route des Crêtes dicht en wordt een deel een langlaufparcours terwijl over andere delen skiërs over de weg naar beneden komen.
Ook een paar jaar later tijdens een nieuw bezoek aan de Elzas was het in eerste instantie niet beter. Het was herfst en de zon lachte ons toe in het Rijndal. Opgetogen reden we naar boven waar helaas een groot deel van de Route des Crêtes in de wolken lag. Gelukkig had de zon die dag nog voldoende kracht om in de middag de bewolking weg te branden waardoor wij uiteindelijk op de Grand Ballon werden getrakteerd op een prachtig panorama. In het westen zie je de Vogezen en kijk je zo Frankrijk in, in het oosten ligt het Rijndal met daarachter het Zwarte Woud. Bij helder weer, en dat hadden wij, zie je in het zuiden de hoge alpen als een enorme vesting met de Mont Blanc als rechter wachttoren.
Bonneval sur Arc: alpendorp met huizen van leisteen ***
De Col de d’Iseran is de hoogste pas in Europa waar je met een auto over kan. Het landschap is ruw maar prachtig en de lange klim waard.
Naarmate je hoger komt wordt de weg steeds smaller en omdat je vanaf Val d’Isere veel aan de dalkant rijdt had ik bij een passeren van enkele tegenliggers op bepaalde plaatsen toch een beetje angstzweet op de rug. Eenmaal boven is het puur genieten van het uitzicht op de verschillende gladsjers. Boven de boomgrens lijkt het een andere wereld; kaal, ruw, mooi maar ook best gevaarlijk. Dat laatste kwamen wij achter toen we op de col een wandeling maken toen een koude wind opstak. Het was die dag al niet zo heel warm en door de wind zakte de temperatuur binnen een paar minuten onder de 10 graden. Dit was begin augustus en er was niets aan de hand maar toch geeft het aan hoe het op die hoogte snel kan veranderen.
Marmotten
De tocht vanaf Col de l’Iseran naar Bonneval sur Arc is prachtig en je komt door enorme dalen inclusief mooie watervallen en alpenweides. Rijdt daar niet te snel en je kan niet te veel stoppen om je ogen de kost te geven. Het wordt helemaal leuk als de marmotten zich laten zien. Deze gezellige beestjes zijn niet bang voor mensen en als je niet dichtbij komt dan een meter of tien blijven ze gewoon zitten en doen ze hun ding.
De afdaling naar het dorp is prachtig en naast flink wat motorrijders was het begin augustus niet echt heel erg druk. Je auto zet je net naast het dorp waar de overblijvenselen van een oude brug zijn te bewonderen. Vanaf de parkeerplaats steek je gemakkelijk het dorp in waar eigenlijk niet heel erg veel te doen is. Er zijn wat kleine pleintjes, mooie straatjes en natuurlijk een kerkje.
Het grootste huis van het dorp heet toepasselijk ‘Grande Maison’ en boodt ooit onderdak aan een rijke familie uit Piemonte toen in de negentiende eeuw de Savoie bij Frankrijk ging behoren. Verwacht in dit pand geen museum of iets dergelijks maar een slager en de bakker. Dat zijn natuurlijk ook interessante zaken al was bij ons bezoek de slager niet open, niet zo raar op zondagmiddag natuurlijk.
Vanaf het pleintje voor het ‘Grande Maison’ loopt een prachtig straatje naar het kerkje. Deze laatste is niet echt heel bijzonder maar het heeft wel een opvallende houten vloer. Dat zie je niet vaak maar hier is het dus chic want hout is in deze streek een luxe product. Halverwege de kerk is een café waar wij een koffie en een crêpe nuttigden.
Straatje in Bonneval sur Arc met op de achtergrond het kerkje van het dorp.
Helaas zijn de culinaire talenten hier even schaars als hout in deze omgevening. De koffie was niet te drinken en de crêpe’s veel te vet. Dat mocht echter de pret niet drukken en we zaten lekker op het terras te genieten van de zon terwijl de buurvrouw van het café met een pickhouweel een sleuf in haar voortuin maakte.
Opvallend aan de huizen in Bonneval sur Arc zijn de lage balkons die vaak direct onder het dak zijn geplaatst. Hier wordt koeienmest gedroogd die tijdens de winter wordt gebruikt als brandstof in de kachel. Ook hieruit blijkt maar weer hoe schaars hout is in deze omgeving.
L’Écot
Wie zin in een wandeling is de tocht naar het gehucht L’Écot een aanrader. Dit dorp ligt op een vlakte op tweeduizend meter hoogte en herbergt stenen huizen en een kapel uit de twaalfde eeuw. Vanuit Bonneval sur Arc is het binnen een uur goed te bereiken en wie verder wil wandelen kan zijn lol daarop want L’Écot is een knooppunt van routes.
Essoyes: het dorp van Renoir in de Champagne ***
Renoir
Maar goed, terug naar Essoyes de woonplaats van Renoir. Om even het geheugen op te frissen; Dit was een zeer belangrijke schilder uit Frankrijk die leefde tijdens de vorige eeuwwisseling. Hij behoort tot de stroming van het Impressionisme dat rond die tijd nogal hip was in Frankrijk en met name in en rond Parijs. Uit deze stroming zijn de beroemdste schilders gekomen, denk maar eens aan Cezanne en Claude Monet. Die laatste verbleef ook een tijdje in Nederland en wel in mijn woonplaats Zaandam waar een enthousiaste groep vrijwilligers zich inzet maar dat is natuurlijk bijzaak voor dit verhaal.
De oever van de rivier is een heerlijke plek om iets te drinken of te picknicken.
Trek naar het platteland
De Impressionisten woonden in grote steden, met name Parijs, waar ze werkten, woonden, feest vierden, dronken en met allerlei geestverruimende middelen experimenteerden. Rond 1880 kwam daar verandering in en bedachten ze dat het leven in de grote stad ook niet altijd jé van het was. Er werd besloten dat het platteland en de ruige natuur voor inspiratie zou zorgen en dus namen ze massaal de trein, auto’s waren er toen nog niet, om de provincie van Frankrijk te ontdekken. Hier in de dorpen zouden de mensen nog echt zijn, echt leven, echt eten en deze onbedorven boeren zouden voor de beste inspiratie zorgen. Komt het je bekend voor? Maar goed, het kan natuurlijk ook dat de Impressionisten zo de ellende van drank en drug wilden ontvluchten.
Dit idee is eigenlijk nooit meer uit de mode geraakt want iedere Frankrijkliefhebber weet dat een beetje dorp in Frankrijk niet compleet is zonder een kerk, een pharmacie en een kunstenaar met een gallery. Over invloedrijke ideeën gesproken; het is niet zo heel moeilijk om te concluderen dat deze trek naar het rurale Frankrijk elk jaar in de zomer dunnetjes wordt overgedaan door miljoenen Nederlanders. Het feit dat je dit leest op deze site is eigenlijk het gevolg van een idee dat een stel avant-gardisten in de negentiende eeuw hebben bedacht. Of ligt het toch wat ingewikkelder?
De mooiste schilderijen
Hoe dan ook de ontdekkingstocht van het platteland door de Impressionisten heeft een aantal uitzonderlijk briljante werkjes opgeleverd die behoren tot de mooiste dingen die de mensheid heeft voorgebracht. Monet schilderde zijn waterlelies, Van Gogh zijn sterrennacht en Renoir de Lunch van de Roeiers om maar eens wat op te noemen. Al behoort Van Gogh eigenlijk niet tot het Impressionisme maar is daar toch heel erg door beïnvloed.
Ook Renoir trok naar het platteland en gezien de afstand tot Parijs lijkt het dat hij niet heel erg zijn best heeft gedaan om het rurale leven te ontdekken. Maar zo ligt het toch niet helemaal want voordat hij uiteindelijk neerstreek in het zuiden van de Champagne woonde hij een tijdje langs de Côte d’Azur in de buurt van Nice. Dat hij deze spectaculaire en prachtige streek verliet voor Essoyes lijkt een krankzinnige beslissing. Dat was het natuurlijk ook maar het had alles te maken met liefde: zijn vrouw kwam uit het dorp aan het riviertje de Oucre.
De kunstenaar bleef tot aan zijn dood in Essoyes wonen en is nog altijd alom aanwezig. Het Office du Toerisme doet er ook alles aan om met Renoir zoveel mogelijk toeristen te trekken. En dat mag ook best want het is een leuk dorp, zeker in deze streek. Natuurlijk is er een museum waar het verhaal van de schilder wordt verteld maar daar blijft het niet bij. Er is een hele route uitgezet die je langs belangrijke plekken leidt. Zijn woonhuis, zijn atelier, plaatsen die hij heeft geschilderd en natuurlijk zijn graf, het komt allemaal langs. Hiermee ben je zeker een half dagje zoet mee en het moet gezegd worden dat het dorp echt mooi is.
Zoals zoveel dorpen in Frankrijk is er ’s zomers een feestweek. Zoals een echt kunstenaarsdorp ligt in Essoyes de nadruk op kunst en laten veel kunstenaar hun werken zien.
Door het centrum kabbelt het riviertje de Oucre langs de hoge kade’s die worden verbonden door een stalen voetgangersbrug met daarnaast een oude wasplaats het plaatje compleet maakt. Het is dan ook goed toeven op één van de terras langs het water waar de plaatselijke witte bruiswijn nooit ver weg is. Wij zijn twee keer in dit dorp geweest en de eerste keer hebben we lekker gepicknickt langs de over.
De tweede keer dat bij Essoyes aandeden was is de zomer en was er feest in het dorp. Dat gebeurd wel meer in de zomer in Frankrijk maar dit keer was het toch een beetje anders. Naast de gebruikelijke ingrediënten zoals een feesttent met veel muziek en een berg goed eten waren was dit aangevuld met veel Champagne en veel producten van allerlei kunstzinnige typjes. Want hoewel het een dikke eeuw geleden is dat Renoir hier woonde is het dorp nooit meer van de kunstenaars afgekomen. Spijtig genoeg was geen enkel zo getalenteerd als die eerste, maar dat mag een bezoek aan Essoyes niet afschrikken. Het is mooi zat en je kan altijd vluchten in een glas met bubbels.