Fort de Schoenenbourg ****De Maginotlinie in het noorden van de Elzas
Het meest indrukwekkende, duurste en jongste bouwwerk is de Maginotlinie. Deze line bestaat uit een serie bunkers, forten en andere versterkingen langs zowat de hele Franse westgrens. Deze versterkingen zijn gebouwd tussen de twee wereldoorlogen in en waren gericht om een Duitse invasie tegen te houden.
Aangezien de Fransen de Italianen in die tijd ook niet echt vertrouwde loopt de Maginotlinie ook in het zuiden verder helemaal tot aan de Middellandse Zeer. Zo staat er een flink fort in Sainte-Agnès, vlak bij Menton.
De Fransen hadden het scherp gezien want in 1940 bleek Italië inderdaad de kant van Duitsland te kiezen en verklaarde het Frankrijk de oorlog. Dat deden de Italianen pas nadat Duitsland Frankrijk op de knieën had. Een beetje laf wellicht, maar misschien ook wel verstandig.
Minder scherp schatten de Fransen de mogelijkheden van het wapentuig anno 1940 in. Hoewel Frankrijk een even groot leger had als Duitsland was het na zes weken vechten klaar. Dankzij een gedurfd plan waarbij de Duitse pantserdivisies gewoon om de Maginotlinie heen reden, werd het trotse Franse leger in een mum van tijd verslagen. En dat terwijl het in 1914 nog zo dapper had standgehouden.
De Maginotlinie
De Maginotlinie, genoemd naar een Franse minister, heeft tijdens de oorlog waarvoor ze werd gebouwd dus niet lang in de vuurline gelegen en is zo voor een heel groot deel intact gebleven. En omdat de bouwwerken degelijk zijn gebouwd, is nu nog veel te bewonderen.
Het zwaartepunt van de linie lag in de Elzas en in Lotharingen. Hier staan de grootste forten én één daarvan, Fort de Schoenenbourg, ligt vlakbij Hunspach. De hoofdingang van het complex ligt verscholen in het bos. Bij de ingang is een prima toilet en het is aan te raden om hiervan gebruik te maken want in het fort zelf is het toilet een behoorlijk stuk lopen.
Direct bij de ingang staat er een locomotief. Helaas kan je geen ritje maken over het smalspoor in het fort.
Bij binnenkomst werden wij direct ingedeeld bij een Duitse groep en ik dacht even dat we de hele rondleiding bij deze groep zouden moeten blijven. Nu vind ik het niet heel erg om als Duitser te worden gezien maar ik loop liever vrij rond zodat ik zelf het tempo kan bepalen.
Vrijwilligers
Het bleek te gaan om het uitdelen van de folder die je door het fort leidt, je mag hier dus lekker los lopen. Bij de interessante plekken staat een vrijwilliger die bereidt is om met veel enthousiasme je alles uit te leggen. Let op; je staat er zo een half uur te kletsen.
Het Fort Schoenenbourg is één van de grootste van de hele linie en bood plaats voor meer dan vijfhonderd soldaten. Bijna het hele bouwwerk bevindt zich onder de grond waarbij het diepste punt dertig meter onder het maaiveld ligt. Lekker veilig.
Het complex bestaat uit verschillende bunkers die verbonden zijn met lange tunnels.
Het fort, of ouvrage in het Frans, omvat acht bunkers met elk hun eigen functie. Zo is er een bunker waar de militairen woonden, een munitiebunker, een communicatiecentrum en natuurlijk bunkers met verschillende soorten geschut om de vijand buiten de deur te houden.
Lange tunnels
De bunkers zijn verbonden door lange tunnels met bij elkaar een lengte van meer dan 1.500 meter. Een treintje, smalspoor 600 millimeter, zorgde voor de bevoorrading. Het treintje en het spoor zijn er allemaal nog. Net als de rest van het fort ziet deze ook goed onderhouden uit en zal waarschijnlijk ook nog functioneren. Het is helaas niet mogelijk om een ritje te maken als bezoeker.
Het is dus wandelen door de bunker en als je het allemaal wilt zien ben je daar daar zeker twee uur mee zoet. Aangezien het allemaal onder de grond ligt heb je geen last van het weer en dat maakt Schoenenbourg een perfect uitje op regenachtige of juist extreem warme dagen. Het is er namelijk lekker koel.
Gevechten in 1940
Hoewel de hoofdmacht van het Duitse leger in 1940 door de Ardennen om de hele linie heen trok zijn er wel gevechten geweest om de forten van de Maginotlinie. En hierbij heeft Fort de Schoenenbourg het flink voor zijn kiezen gekregen. Hierbij zetten de Duitsers het zwaarste geschut uit hun arsenaal in; een 420 millimeter howitzer nam het fort maar liefst drie dagen onder vuur.
Schoenenbourg bleek goed bestand tegen deze beproevingen en werd nauwelijks beschadigd door de enorme Duitse bommen en granaten. Daarbij schoot de Franse bemanning ruim zeventienduizend granaten op hun belagers. Het fort werd pas na de capitulatie van Frankrijk overgedragen aan de oosterburen. Het complex zou niet meer in actie komen al zou het nog wel dienst doen als locatie van propagandafilms.
De degelijke bouw blijkt ook uit het feit dat de bunker ook nu nog bijna helemaal in tact is. Hiervoor was ongelofelijk veel werk van vrijwilligers nodig en als je door de gangen loopt krijg ben je in een tijdcapsule uit 1940.
Al is dit niet helemaal waar want het complex werd in de jaren vijftig nog gebruikt voor het Franse leger met het idee om een aanval uit het oosten onder leiding van de Sovjet-Unie tegen te houden. Pas toen de Frankrijk een nucleaire mogendheid was werd dit fort niet meer gezien als een essentieel onderdeel voor de verdediging.
Hoe dan ook staan bijna alle originele installaties er nog en bovendien bijna allemaal in werkende toestand. De energiecentrale, de luchtverversing, de keukens, de logistiek, de communicatiesystemen, de toiletten, de douches, medische voorzieningen en natuurlijk de wapensystemen; ze zijn er nog allemaal.
De douches zijn niet helemaal meer fris maar zeker geen ruïne. Er zijn campings waar het sanitair er niet veel beter uitziet.
Het is indrukwekkend wat je allemaal nodig hebt om de vijfhonderd soldaten te kunnen laten vechten. Dat laatste is natuurlijk de hoofdtaak van het fort maar de wapensystemen zijn eigenlijk maar een klein deel van de het fort. De meeste ruimtes hebben tot doel om de mensen die deze wapens moeten bedienen in leven te houden.
Kunst
Bijzonder zijn de tekeningen die de manschappen hebben gemaakt op de muren. Vooral in de deel van het fort waar de soldaten sliepen, aten en zich vermaakten zijn er tal van muurschilderingen. Deze zijn minder schunnig van je zou verwachten van mannen onder elkaar; de meeste hebben betrekking op de plaats van herkomst van de soldaten maar sommige hebben ook een stripachtig karakter.
In hoeverre deze kunstuitingen nu door de commandanten werden aangemoedigd of slechts getolereerd is mij niet duidelijk maar het geeft je wel een directe connectie van de mannen die hier onder de grond hebben gediend.
De manschappen het fort bemanden hebben op verschillende plaatsen de muren beschilderd.
Aangezien ik bijna elke dag kook spreken mij de keukens altijd bijzonder aan, of het nu een kasteel is uit de dertiende eeuw of zoals hier één uit de twintigste eeuw. Hoewel van een flink formaat zijn lijken ze mij toch een beetje aan de kleine kant om vijfhonderd man van een maaltijd te voorzien. De fornuizen zijn lekker groot en van uitstekende kwaliteit. Het zou mij verbazen als je deze nog gewoon zouden werken.
Nu is een fornuis natuurlijk moeilijk te verplaatsen en het is niet verwonderlijk dat die er nog staan. Maar die alleen de fornuizen staan er, veel keuken gerei zoals potten, pannen, lepels zijn er ook in grote getalen aanwezig. Ik ben er niet achter gekomen of deze uit de jaren dertig stammen, maar het zou zo maar kunnen.
Naast de keuken zijn er natuurlijk ook de provisiekasten waarbij de wijnvaten natuurlijk niet ontbreken, we zijn tenslotte in Frankrijk. De Duitsers gaven hun soldaten in 1940 amfetaminen om ten strijden te trekken, de Fransen dronken wijn. Het was Pinot Noir tegen Crystal Meth in die tijd. Het geeft toch een beetje andere betekenis van het term ‘Blitzkrieg’.
Machinekamer
Interessant is de elektriciteitscentrale. Het hele complex was aangesloten op het elektriciteitsnet maar mocht die om wat voor reden worden afgesneden was het fort in staat om zijn eigen elektriciteit op te wekken. Dat werd gedaan door vier diesel generatoren met zes enorme cilinders. De vrijwilliger hier is zeer welwillend om uit te leggen hoe het allemaal werkt en ik moet zeggen dat ik moeite had om dit technische Frans allemaal te begrijpen. Hoe goed je het denkt te spreken; Frans blijft een moeilijke taal.
De enorme zuigers van de generator die het complex in moeilijke tijden van energie kan voorzien.
Helemaal aan de einde van de lange tunnel waar je halverwege het jammer begint te vinden dat het treintje niet rijdt, bevindt zich één van de installaties waar het fort voor is gebouwd; een geschutskoepel.
Geschut
Deze bestaat uit een draaiende ronde koepel met twee 75 millimeter stukken geschut die elk zo’n dertig keer per minuut kunnen vuren. Hier ontmoet ik een geschiedenisstudent uit Straatsburg die mij maar al te graag vertelt over dit stuk.
Zo verzekerd hij mij dat het geschut alleen defensief in kan worden ingezet en dat het niet verder kan schieten dan de Duitse grens. Dat lijkt mij een redelijke argumentatie. De hele geschuttoren bevindt zich bijna geheel onder de grond, alleen de koepel steekt boven de grond uit. Dan zit je lekker beschut als de aanvaller begint te schieten.
De kanonnen zijn het einde van een hele logistieke keten, legt hij uit. Om 60 granaten per minuut af te schieten is een hele stellage gebouwd die zorgt voor de aanvoer van munitie en de afvoer van de hulzen. De high-tech anno 1935 is nog steeds indrukwekkend. Helaas kan de koepel op dit moment niet draaien omdat een maand geleden een aantal vrijwilligers net iets te onvoorzichtig waren tijdens een demonstratie.
Dat is een beetje jammer en ons rest nog een flinke wandeling naar de uitgang. We zijn pas halverwege.
Video van Fort de Schoenenbourg
Beelden van Fort de Schoenenbourg
E-Magazine Elzas
Kaart van Fort de Schoenenbourg en omgeving
Les plus beaux villages de France weergeven op een grotere kaart
In de buurt van Fort de Schoenenbourg
Rogier SwagermanMuseum 24 uur van Le Mans
Na de uitvinding van de auto werden er al snel races georganiseerd om zo snel mogelijk van A naar B te rijden en dat moet je vooral letterlijk nemen. Al voor 1900 werd er al flink gescheurd door auto’s in races van de ene stad naar de andere.
De Fransen waren 1884 de eerste met een race van Parijs naar Rouen. Dit waren ruige tijden waar niet echt over veiligheid werd nagedacht en waar het racegebeuren zich vooral op de openbare weg afspeelde. En dat gebeurd op Le Mans voor een deel nog steeds, maar daarover later meer. Hierdoor werd er wel eens een niets vermoedende wandelaar geschept en dat zorgde voor de nodige sociale weerstand.
Of deze ‘auto’ de race ooit heeft uitgereden is de vraag. Staat er ongetwijfeld bij maar ik ben vergeten wat er op het bordje staat.
De oplossing werd gevonden door een stuk weg af te zetten zodat het publiek beter op de hoogte was van de razende wagens. Ook dit idee werd voor het eerst in Frankrijk uitgerold en wel in het zuidelijk Pau.
in 1906 werd voor het eerst de naam Grand Prix gebruikt voor een autorace en dat gebeurde hier in Le Mans. De eerst Grand Prix werd dus verreden in Le Mans, gewonnen door een Renault. Voor de goede orde, dat was geen Formule 1 race, die werd voor het eerst in 1955 georganiseerd in Silverstone.
Formule 1
De Formule 1 Grand Prix van Frankrijk werd hier slechts één keer gehouden in dat was in 1967, gewonnen door Jack Brabham. Deze race werd echter gereden op het kleinere Bugatti circuit. Dit is een permanente parcours dat ook wordt gebruikt voor de MotoGP dat jaarlijks hier de Franse Grand Prix rijdt. Het is veel korter dan het parcours dat tijdens de 24-uurs race wordt gebruikt.
Tijdens de 2- uurs race in juni wordt echter het complete circuit gebruikt en dat bestaat voor een deel uit openbare weg, de D 338 om precies te zijn. Het beroemde lange rechte stuk, Mulsanne, is hier een onderdeel van. Op dit deel is ook het snelheidsrecord gezet; een Peugeot bereikte hier tijdens de race van 1988 407 km/h. De auto was speciaal gebouwd voor het record en haalde de eindstreep niet.
De Formule 1 rijdt hier dus niet en dat is eigenlijk wel een beetje jammer. Maar Le Mans heeft natuurlijk zijn eigen race en die is groter dan welke Grand Prix ook.
Belangrijkste race van het jaar
De race werd voor het eerst gereden in 1923 en geldt als de belangrijkste wedstrijd voor het wereldkampioenschap lange afstand racen. De race is zelfs zo belangrijk dat een overwinning hier voor de coureurs én de fabrikanten zwaarder telt dan het wereldkampioenschap. Een beetje zoals Wimbledon voor tennis is of The Ashes voor cricket.
Deze prachtige Lagonda vormt een onderdeel van de collectie. En ja, hij lijkt op Brum.
De auto’s zijn iets langzamer dan een Formule 1 wagens maar moeten het veel langer volhouden; een Formule 1 race is maximaal twee uur. Het evenement is enorm en trekt meer dan 250.000 bezoekers en die maken er een geweldig feest van. Volgens Wikipedia is het zelfs het grootste sportevenement van Europa maar dat is natuurlijk moeilijk te meten. De Tour-de-France kan ook voor die titel gaan denk ik.
Hoe dan ook is hier meer dan honderd jaar race geschiedenis te vinden en dus is op het circuit een museum te vinden waar je het verleden kan bekijken. Bij binnenkomst moet je direct kiezen of je naast het museum ook (een deel) van het circuit wilt zien. En dat wil je!
Mooi collecte auto’s
Het museum is niet enorm maar er staat voldoende om je een paar uur te vermaken. De basis van de collectie vormen de auto’s die ooit hebben meegedaan aan de beroemde race. De opzet is niet revolutionair maar wel effectief: je begint bij de eerste race en wandelt dan langzaam richting de eenentwintigste eeuw.
Voor de autoliefhebber is het een feest der herkenning, weet je er niet zo veel van dat is het ontzettend leuk om de verschillende modellen te bekijken en te bewonderen. Raceauto’s zijn weleens waar heel functioneel ontworpen, ze moeten vooral snel zijn, maar dat maakt de vormen interessant en vaak zelfs heel erg mooi.
Dit is voor mij de Le Mans auto pur sang. Een prachtige auto in iconische kleuren. Deze auto bleef zelfs de race winnen nadat het fabrieksteam zich had teruggetrokken.
Voor mij begon het feest pas echt in de jaren tachtig. Er was toen bitter weinig autosport op televisie behalve ‘International Motorsports’ op Sky Channel. Daar was helaas geen Formule 1 te zien maar de lange-afstandsrace’s kwamen vaak voorbij en die werden bijna altijd gewonnen door een Porsche, meestal door het fabrieksteam in de iconische Rothmans kleuren met coureurs als Ickx, Bell, Mass en mijn favoriet Bellof.
Het is bijzonder leuk dat je dan ineens naast zo’n raceauto staat waarbij het mij opviel dat ze niet bijzonder groot zijn. Vooral de wielen zijn minder hoog dan mijn knie en ook de auto zelf kwam nauwelijks tot mijn middel.
De Porsches wonnen in de jaren tachtig bijna alle uitvoeringen tot dat in 1988 Jaguar een zeer serieuze poging deed om de Duitse hegemonie te doorbreken. En dat lukte zo waar met Jan Lammers achter het stuur. Ook deze auto staat hier gewoon.
Naast een berg Audi’s en Peugeots, die allemaal de race wonnen, staan er ook bijzondere auto’s die niet zo succesvol zijn geweest. De Nissan Nismo uit 2015 is daar een prachtig voorbeeld van.
Deze bijzondere auto heeft de motor voorin, voorwielaandrijving én werd bestuurd door coureurs die goed waren in een videospel. De winnaar van dat jaar staat er achter; een Porsche natuurlijk!
Nissan besloot mee te doen maar deed alles anders dan de rest van het veld. De motor ligt voorin en die drijft de voorwielen aan. Daarnaast besloot Nissan (een deel) van de coureurs te rekruteren uit competitie van het videospel ‘Gran Tourismo’. Prachtige ideeën die helaas niet uitmondde in een overwinning, Porsche won gewoon.
Wankelmotor
Een andere Japanse fabrikant die het anders aanpakte was Mazda en die had wel succes. Mazda besloot een auto met een wankelmotor in te zetten. Deze motoren, waarbij een driehoekige schijf in plaats van een zuiger zorgt voor de aandrijving, zijn beroemd voor hun verbruik en onbetrouwbaarheid. Mazda zag in de vierentwintiguursrace een middel om het tegendeel te bewijzen en deed dat met succes; in 1991 won het de race als eerste Japanse fabrikant.
Nadat we even het museumwinkeltje hadden bekeken, met heuse Michel Valliant outfits, besloten we het circuit te gaan bekijken.
Deze Mazda met wankelmotor won de race in 1991 en daarmee was Mazda het eerste merk dat de race won.
Het meest interessante is het pitscomplex en die is te bereiken doormiddel van een tunnel. Het is echt enorm en deed mij denken aan een klein vliegveld. Tijdens ons bezoek was er een training van motoren en dus was de paddock gevuld met vrachtwagens, caravans en andere voertuigen en werd er druk gesleuteld aan indrukwekkende racemotoren.
Het pitscomplex is enorm, veel groter dan Zandvoort.
Omdat de training op het punt van beginnen stond werden we tegengehouden bij de pits. Daar mochten we officieel niet in maar na een beetje aandringen was het wel mogelijk om de pitsstraat te bekijken. Het is indrukwekkend en het is altijd leuk op te lopen wat je op televisie vaak hebt gezien.
Daarna hebben we plaatsgenomen op de hoofdtribune tegenover de pits en de razende motoren bewonderd. Hoewel het een training betrof was het evengoed indrukwekkend om deze met hoge snelheid voorbij te zien komen.
Rogier SwagermanChâteau du Falkenstein: Kasteel in de bossen van de Noordelijke Vogezen ***
Na even zoeken vonden we het parkeerterrein van het kasteel. Deze ligt naast een kruispunt waar vijf wegen elkaar vinden midden in het bos. Omdat er geen enkele andere auto stond en je het kasteel hier niet kan zien hebben we het drie keer gecontroleerd voordat we aan de wandeling begonnen.
Stukje klimmen
De wandeling is kort maar heftig. Ondanks een aantal mooie dagen had het toch genoeg geregend om het pad voor grote delen flink onder water te zetten. Het wandelen schiet niet op maar ik vind het altijd leuk om de beste weg tussen de plassen water en modder te vinden.
De plassen verdwijnen als het pad begint te stijgen, en stijgen doet het. Het viel ons tegen om het steile pad te beklimmen en we moesten een paar keer stoppen om op adem te komen. De klimconditie is er nog niet helemaal zo in het voorjaar.
Ondertussen werd het door de aankomende donderwolk steeds donkerder in het woud. Dit gaf onze tocht tussen de hoge bomen en het opdoemende kasteel en het feit dat we helemaal alleen waren een zeker dramatisch effect. De sfeer zou in een gemiddelde horrorfilm niet misstaan.
Het kasteel staat bovenop een heuvel en heeft grofweg drie lagen. De onderste laag omvat de poort waarna je om de rots draait en je via een open ruimte tegen een tweede kleinere poort aanloopt. Hierachter in nog een open ruimte met aan de zijkant een indrukwekkende muur met uitgehakte ruimtes. Waarschijnlijk waren dit opslagruimtes of stallen in de tijd dat het kasteel in functie was.
Grotten
Dit was het moment dat de eerste druppels vielen maar na een tijdje geschuild te hebben in de uitgehakte kamers werd het weer even droog. Mijn partner vond het wel genoeg maar ik besloot toch boven te kijken door de trap direct naast de tweede poort te bestijgen.
De tweede poort met daarnaast de trap naar de hogere delen van het kasteel.
De trap leidt naar het tweede niveau van het kasteel. Via een nauwe doorgang kom je hier in een uitgehakte zaal en tal van andere kleine ruimtes. Op de talrijke informatieborden, in het Frans, Duits en Engels, kan je lezen welke functies de verschillende kamers en ruimtes hadden in het verleden.
Al is het van sommige kamertjes niet helemaal duidelijk welke functie zij hadden; een toilet of misschien toch een kerker. Hier is nog duidelijk werk aan de winkel voor de plaatselijke historici en archeologen.
De bovenste verdieping van het kasteel bereik je door een indrukwekkende trap die zich boven de eerste poort slingert. waarna je op het ‘dak’ van het kasteel staat.
Veilig
De hele tocht naar boven is redelijk veilig te bereiken want de route heeft ijzeren hekken bij gevaarlijke afgronden. Ik zou hier niet mijn vijfjarige kind laten rondrennen maar je hoeft ook niet bang te zijn dat je naar beneden stort. Je moet wel goed te been zijn, iemand in een rolstoel is hier kansloos.
De paden zijn allemaal goed beveiligd met hekken.
De bovenkant van het kasteel bestaat op zijn beurt weer uit drie niveaus die allemaal een eigen functie hadden. Hier is ook duidelijk hoe smal het kasteel eigenlijk is, soms maar een paar meter breed.
Het moet hier boven het ooit een drukke boel zijn geweest want dankzij de superieure strategische hoogte kan je hier het kasteel met een paar man uitstekend verdedigen tegen een veel grotere macht. Met genoeg pijlen, stenen en andere rommel die je naar beneden kan gooien hou je het hier heel lang uit, als je tenminste genoeg voedsel hebt.
Naast de militaire functie werden hier ook andere activiteiten ontplooid. Zo moeten hier tal van gebouwtjes hebben gestaan waar bijvoorbeeld een smid, de timmerman en andere ambachtslieden hun werk hadden. Eén van dit ruimtes staat er nog. Sommige historici denken zelfs dat op een verhoging een kleine windmolen heeft gestaan.
Windmolen
Als Zaankanter en dus opgegroeid naast vele molens, lijkt mij dit nogal vreemd omdat de heuvels en de bomen niet echt voordelig zijn om goede wind te vangen voor een molen. Maar het idee dat hier boven op een kasteel ooit een werkende molen heeft gestaan is wel aantrekkelijk.
Het hoogste deel van het kasteel bevindt zich op het meest noordelijke punt dat te bereiken is via een metalen trap. Het uitzichtpunt heeft een ronde tafel met daarom aangegeven wat er zoal te zien is, iedereen die in Frankrijk op een uitkijkpunt is geweest kent zo’n tafel wel.
De bovenste verdieping van het kasteel bestaat uit twee delen die zijn verbonden met een moderne stalen brug. Hier stond volgens sommige historici ooit een windmolen.
En wat een prachtig uitzicht heb je hier. Juist de aankomende donderwolken maakte het uitzicht nog eens extra dramatisch. Ik stond daar net genieten toen het opnieuw zachtjes begon te regenen waarna niet veel later de eerste bliksem zich meldde.
Dit was het juiste moment voor een ingeving en die had ik. Ik bedacht mij dat ik de avond ervoor had gelezen dat dit kasteel in de veertiende eeuw door de bliksem was getroffen en voor een groot deel was afgebrand om nooit meer opgebouwd te worden. Aangezien ik op het hoogste punt in de omgeving stond, ik meer dan twee meter lang ben en omringt door ijzeren hekken leek het mij een slecht idee om hier lang te blijven.
Met gehaaste spoed zijn we naar de auto afgedaald waar we wonder boven wonder vrij droog aankwamen. Eenmaal in de auto zetten we koers naar Nederland en na nog geen twee kilometer rijden barstte het noodweer los dat tot bij Luik aanhield.
Omdat wij het kasteel van Falkenstein op een regenachtige paasmaandag bezochten was er werkelijk niemand maar in zomer met mooi weer kan het hier wel behoorlijk druk zijn. Evengoed is het kasteel een aanrader. Hou er wel rekening mee dat hier helemaal geen voorzieningen zijn; je kan er niets kopen en er is ook geen toilet. Wel genoeg mooie plekjes voor een picknick trouwens.